ปุณณกมาณพปุจฉา

จาก โสฬสปัญหา ปารายนวรรค สุตตนิบาต ขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก

๑. ภาพลวงตาแห่งการทำบุญเพื่อหวังผล

ปุณณกมาณพ :

"ฤๅษี กษัตริย์ และพราหมณ์ อาศัยอะไรจึงพากันบูชายัญต่อเทวดา? และผู้ที่บูชายัญเหล่านั้น สามารถข้ามพ้นการเกิดและความแก่ได้หรือไม่?"

พระพุทธเจ้า :

"ชนเหล่านั้นบูชายัญเพราะปรารถนาความเป็นอยู่ ปรารถนาคำสรรเสริญ และกามคุณ พวกเขาทำบุญเพราะยังมีความหวัง เรากล่าวว่า ผู้ที่ยังยินดีในภพเหล่านั้น ไม่อาจข้ามพ้นชาติและชราไปได้เลย"

อรรถาธิบาย: การทำความดีหรือประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเพื่อแลกกับความปรารถนาทางโลก (โชคลาภ, ความสำเร็จ, ภพภูมิที่ดี) เปรียบเสมือนการเติมเชื้อไฟลงในกองเพลิง ตราบที่จิตยังเต็มไปด้วย "ความอยาก" (ตัณหา) การกระทำนั้นย่อมกลายเป็นเครื่องรัดรึงให้เราติดอยู่ในวงจรแห่งความทุกข์ หาใช่ทางแห่งความเป็นอิสระไม่

๒. ผู้ดับควันไฟแห่งกิเลส

พระพุทธเจ้า (ตรัสต่อ) :

"ผู้ใดในโลกนี้ รู้แจ้งโลก ไม่มีกิเลสอันทำให้หวั่นไหว ผู้สงบระงับแล้ว ไม่มีควัน (คือความโกรธและอวิชชา) ปราศจากความหวัง ผู้นั้นแลก้าวล่วงชาติและชราไปได้แล้ว"

อรรถาธิบาย: อิสรภาพที่แท้จริงเกิดจากจิตที่สงบระงับ พระองค์ทรงใช้คำว่า "ไม่มีควัน" หมายถึงจิตที่ดับสนิทซึ่งความขัดเคืองและความลุ่มหลง เป็นจิตที่ไม่วิ่งไล่ตาม "ความหวัง" ในอนาคต แต่อยู่กับความจริงในปัจจุบันอย่างอิ่มเอมเย็นศานติ นี่คือวิถีแห่งผู้ข้ามพ้นห้วงน้ำอย่างแท้จริง

“การดับทุกข์ที่แท้จริง ไม่ใช่การเติมฟืนลงในกองไฟแห่งความปรารถนา
แต่คือการถอนฟืนออกจนไม่มีแม้แต่ควันหลงเหลือ”