เมตตคูมาณพปุจฉา

จาก โสฬสปัญหา ปารายนวรรค สุตตนิบาต ขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก

๑. อุปธิ : รากเหง้าแห่งสัมภาระใจ

เมตตคูมาณพ :

"ทุกข์นานาประการในโลกนี้ เกิดขึ้นมาจากเบื้องหน้าเบื้องหลังใดหนอ?"

พระพุทธเจ้า :

"ทุกข์นานาประการในโลก ย่อมเกิดจาก อุปธิ เป็นเหตุ ผู้ใดเขลา ไม่รู้แจ้ง ย่อมสร้างอุปธิ ผู้นั้นย่อมประสบทุกข์บ่อยๆ เพราะฉะนั้น เมื่อรู้ตระหนักว่าอุปธิเป็นแดนเกิดแห่งทุกข์ ผู้มีปัญญาจึงไม่ควรสร้างอุปธิขึ้นมาอีก"

อรรถาธิบาย: "อุปธิ" คือความเข้าไปยึดถือหรือการหอบหิ้วสัมภาระทางใจเอาไว้ ความทุกข์ไม่ได้เกิดขึ้นเองลอยๆ แต่เกิดจากการที่เราเดินไปแบกความคาดหวัง อดีตที่เจ็บปวด หรือตัวตนของเราเอาไว้ ผู้มีปัญญาเมื่อเห็นต้นเหตุนี้ ย่อมเลือกที่จะ "วาง" มากกว่าที่จะหาทางแบกให้เก่งขึ้น

๒. การลอยข้ามห้วงน้ำแห่งวัฏสงสาร

พระพุทธเจ้า (ตรัสเพิ่มเติม) :

"เราจะแสดงธรรมที่ประจักษ์ชัดด้วยตนเอง ซึ่งเมื่อบุคคลทราบชัดแล้ว มีสติดำเนินชีวิตอยู่ ย่อมข้ามพ้นตัณหาอันเป็นเครื่องเกาะเกี่ยว... สิ่งใดๆ ในโลก ทั้งเบื้องบน เบื้องล่าง และท่ามกลาง เธอจงบรรเทาความเพลิดเพลินและความยึดมั่นในสิ่งเหล่านั้นเสีย วิญญาณของเธอจะไม่ตั้งอยู่ในภพ"

อรรถาธิบาย: พระพุทธองค์ทรงสอนวิถีแห่งความเป็นอิสระ นั่นคือการมีสติอยู่กับปัจจุบัน และเลิกให้ความหมายหรือความเพลิดเพลินกับสิ่งทั้งปวง เมื่อไม่ยึดติดทั้งของสูง ของต่ำ หรือสิ่งที่อยู่ตรงหน้า จิตก็จะไม่ถูกผูกมัด และสามารถข้ามพ้นห้วงน้ำแห่งความเศร้าโศก (โอฆะ) ไปสู่ความสงบเย็นอันแท้จริงได้

“ทุกข์มีเพราะยึด ทุกข์ยืดเพราะอยาก
ทุกข์มากเพราะพลอย ทุกข์น้อยเพราะหยุด ทุกข์หลุดเพราะปล่อย”